دین گستر » پرسش و پاسخ » آیا انسانها در بهشت و جهنم جاودانه اند؟

جاودانگی در بهشت امر مسلم است که از آیات و روایات به روشنی قابل استفاده است؛ اما جاودانگی در جهنم مانند بهشت نیست؛ زیرا افرادی هستند که مستحق جهنم است ولی به دلیل اینکه در کنار ارتکاب جزئی گناه، اعمال صالحه نیز انجام دادهاند، مدت معینی در جهنم عذاب میگردند و سپس بیرون آورده شده و وارد بهشت میشوند. عده دیگر نیز در جهنم به صورت جاودانه میمانند و اینها همانهای هستند که در قرآن وعده خلود و جاودانگی در عذاب، برایشان داده شده است؛ مانند این آیات: «وَ الَّذينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ» (بقره: 39). كسانى كه كافر شوند، و آيات خدا را تكذيب كنند خود اهل جهنّمند و جاودانه در آنجا خواهند بود.

«بَلى‏ مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَ أَحاطَتْ بِهِ خَطيئَتُهُ فَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ» (بقره : 81). بلكه كسانى كه مرتكب گناه شدند وآثار گناه، سراسر وجودشان را فرا گرفت، آنان اهل آتشند و در آن جاودانه‏اند.[1]

دلائل جاودانگی در بهشت و جهنم

دلیل اول: آیات

آّیاتی که بر جاودانه بودن کفار و مجرمان در جهنم دلالت میکند در بالا تذکر داده شد و اما آیاتی که بر خلود مؤمنان در بهشت دلالت دارد زیاد است مانند این آیه: «وَ بَشِّرِ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ... وَ لَهُمْ فيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فيها خالِدُونَ» (بقره: 25)؛ به آنان كه ايمان آورده‏اند، و كارهاى شايسته كرده‏اند، بشارت ده كه برايشان بهشتهايى است كه در آن نهرها جارى است. و هر گاه كه از ميوه‏هاى آن برخوردار شوند گويند: پيش از اين، در دنيا، از چنين ميوه‏هايى برخوردار شده بوديم، كه اين ميوه‏ها شبيه به يكديگرند. و نيز در آنجا همسرانى پاكيزه دارند و در آنجا جاودانه باشند.

دلیل دوم: روایات

در روایات، نیز به جاودانگی در بهشت و جهنم تذکرات فراوانی داده شده است مانند این روایت که از اما صادق (ع) از انذار روز حسرت پرسیدند، حضرت، بعد از بیاناتی فرمود: منادی در روز قیامت ندا میکند: «يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ خُلُودٌ فَلَا مَوْتَ أَبَداً وَ يَا أَهْلَ النَّارِ خُلُودٌ فَلَا مَوْتَ أَبَداً وَ هُوَ قَوْلُهُ وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ أَيْ قُضِيَ عَلَى أَهْلِ الْجَنَّةِ بِالْخُلُودِ فِيهَا وَ قُضِيَ عَلَى أَهْلِ النَّارِ بِالْخُلُودِ فِيهَا[2]»

از امام باقر (ع) نیز روایتی به همین مضمون وارد شده است؛ حضرت فرمود: «إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَ أَهْلُ النَّارِ النَّارَ جِي‏ءَ بِالْمَوْتِ فَيُذْبَحُ ثُمَّ يُقَالُ خُلُودٌ فَلَا مَوْتَ أَبَداً[3]»

دلیل چهارم: عقل

دلائل عقلی ذیل را میتوان برا جاودانه بودن زندگی در بهشت و جهنم اقامه نمود:

1. جاودانگی پاسخ غریزه انسانی؛ خداوند متعال انسان با میل و غریزه جاودانهخواهی، آفریده است. هر غریزهای که در نهاد انسان به ودیعت گذاشته شده لابد خداوند پاسخی معقولی را برای در خارج قرار داده است؛ مثلاً غریزه تشنگی را به عنوان یک نیاز در وجود انسان قرار داده است و آب را به عنوان پاسخ آن در نظر گرفته و در خدمت بشر قرار داده است. یکی از آن غرایز میل به جاودانگی انسان است که پاسخ آن قطعاً در این دنیا وجود ندارد و سرای آخرت موطن آن است و اگر در آن جا نیز انسان زندگی موقت داشته باشد و دائمی نباشد، این غریزه بیپاسخ میماند و خلقت آن از طرف خداوند متعال لغو میشود و خداوند متعالی است از این گونه تهمتها و عیبها.

2. عدم امکان پاداش و عقاب؛ انسانهایی هستند مانند پیامبران و امامان (ع) که از بس زحمت میکشند و در راه پیاده کردن دین خدا تلاش میکنند که در این دنیا به خاطر محدودیت زندگی و امکانات، دادن پاداش مناسب برای آنان ممکن نیست و نیز انسانهای هستند که آنقدر جرم و جنایت میکنند که باز به خاطر محدودیت زندگی و امکانات، عقاب کردن آنان به اندازه بزرگی جرم شان، میسر نیست و اگر در آن عالم نیز این محدودیت ادامه یابد و جاودانگی نباشد باز امکان دادن پاداش و عقاب مناسب، وجود ندارد و این مسأله با عدل پروردگار نمیسازد.

3. وجود مقتضی و فقد مانع، خداوند متعال، موجود ازلی و ابدیای است که قدرت مطلقة افاضه حیات و زندگی برای همه مخلوقات خود را بدون هیچگونه (العیاذ بالله) عجز و ناتوانیای دارد، پس مقتضی برای افاضه وجود دارد و آن، کمال و جود بینهایت او میباشد و مانع نیز مفقود است یعنی ناتوانی و بخلی نیز در کار نیست، پس به چه دلیل خداوند متعال برای بندگان خود زندگی ابدی را دریغ نماید و عطا نفرماید. اما اینکه برخی جهنم میروند، تقدیری است که خودشان برای خود رقم میزنند و زندگی همیشگی در عذاب را برای خود مهیا میکنند و ربطی به خدا ندارد.

دلیل سوم: اجماع

علامه مجلسی در ذیل روایات خلود بهشتیان در بهشت و جهنمیان در جهنم، در ضمن که اجماع علمای امت را از شارح مقاصد نقل میکند، خود نیز ادعای اجماع میکند[4].

نتیجه

با توجه به دلائل فوق آنان که وارد بهشت میشوند در آن، زندگی وجاویدان خواهند داشت و آنان که وارد جهنم میشوند به دو صورت هستند؛ گروهی موقتاً در دوزخ عذاب میشوند تا از گناه پاک شوند و صلاحیت ورود به بهشت را پیدا کنند و گروهی دیگر به صورت جاودانه و همیشگی در آتش باقی میمانند.

معرفی کتاب

برای مطالعه بیشتر، مراجعه کنید به: شریعتی، محمد باقر، معاد در نگاه وحی و فلسفه

پی نوشتها

[1] . میتوانید نیز مراجعه کنید به: مائده: 10 و 86، حدید: 19، تغابن: 10.

[2] . بحار الانوار، ج8، ص346.

[3] . همان، ص347.

[4] . بحار الانوار، ج7، ص350.