|
شخصیتهای علمی و برجسته
افغانستان »
برخی ستارگان علمی افغانستان
سید
ابراهیم مصباح شهرستانی
خوانندگان عزیز دین
گستر، برخی از شخصیتهای علمی افغانستان به طور خیلی
خلاصه خدمت شما معرفی و ترجمه، می شوند. امیدوارم که
رضایت شما عزیزان را جلب نماید.
محمد جلال الدین بلخی
محمد جلال الدین بلخی (که لقب مولوی و مولانا به خود گرفت)، در
ششم ربیع الاول در سال 604 هـ ق در بلخ متولد شد، پدرش بهاء
الدین از مرشدهای به نام بود که بنا به دعوت سلطان علاء الدین
کیقباد به قونیه رفت و در همان جا در گذشت. مولانا پس از مرگ
پدر، به جای او نشست. وی در سال 642 هـ ق با شمس الدین تبریزی
آشنا شد و در حلقه مریدان او در آمد.
دو اثر
از مولوی به جای ماند؛ یکی مثنوی که معروف است و دیگری غزلیات
و رباعیات و ترجیعبند که به احترام مرادش آن را به نام «دیوان
شمس تبریزی» نامید. وی پس از 68 سال عمر، در سال 672 هـ در
گذشت.
(منبع: استاد غلامرضا مولانا، درسهایی از توحید، نشریه یک
مدرسه علمیه ولی عصر عج، بروجرد، موسسه اعلمی، بیروت. )
سید جمال الدین افغانی اسدآبادی
ایشان به دلیل معروفیت، نیاز به معرفی ندارد؛ اما آن چه مورد
توجه است این است که برادران ایرانی ما آن را مال ایران می
دانند و شدیداً در این مورد از خود تعصب نشان می دهند. گرچه
شخصیتهای علمی و مصلح مانند ایشان، حقیقتاً منحصر به یک کشور و
یک ملت نیست و اگر کسی چنین انحصاری را اصرار ورزد، به آن
شخصیت ظلم کرده است؛ ولی در شناسایی افراد و اینک هرکس دوست
دارد تاریخ گذشته و افتخارات تاریخی خود را بداند و به آیندگان
منتقل نماید، سزاوار است حقیقت مطلب روشن شود که حق با کی است؛
با ایرانیها یا افغانیها یعنی بالاخره سید کجایی است؟
اگر آدم بدون تعصب و صرف برای کشف حقیقت به منابع و متون
تاریخی مراجعه کند، در می یابد که رأی اکثر محققان بر این است
که ایشان اهل افغانستان است، مثلا در کتاب زندگانی سردار کابلی
ص 91 آمده است: علمای مصر، لبنان، سوریه
عموماً او را افغانی می دانند مانند شیخ محمد عبده، ریاض پاشا
و سعد ذعلول. اسدآباد یا همان اسدآباد کابل است و یا اسدآباد
کنر.
فصیح الهروی
ابو الفیض محمد بن علی فارسی
که به فصیح ادیب معروف گشت، از علمای حنفی است که در ماه مبارک
رمضان سال 837 هـ ق در گذشت. او کتابها متعددی دارد مانند
احصاء الاخلاق، الجام العتاة و الزام الغلاة، حقائق التوحید
(رساله فارسی)، فضل الکلم الطیب فی استنزال المطر، الفضل الصیب
فی کلمة التوحید، منهاج الیقین، الدرر النظیم فی حاشیة بسم
الرحمن الرحیم.
(هدیة العارفین=
اسماء المؤلفین و آثار المصنفین، اسماعیل پاشا البغدادی، دار
احیاء التراث العربی، ج6، ص189)
هروی لغوی
محمد
بن ابی جعفر الاستاذ ابو الفضل المنذری الهروی اللغوی الادیب؛
ایشان علم ادب عربی را از ثعلب و مبرد اخذ کرد و دارای تصنیفات
عدیده ای است مانند کتاب نظم الجمان، الملتقط، الفاخر، الشامل
و...، ابو منصور ازهری از ایشان روایت می کرده است و زیادی
کتاب التهذیبش را با روایت از ایشان پر کرده است. محمد هروی در
329 هـ ق به درود حیات گفت.
(الوافی الوفیات، ج2، ص297)
ابوبکر احمد جوزجانی
ایشان استاد فقه ابو منصور محمد بن محمد بن ماتریدی سمرقندی،
رئیس فرقه ماریدیه بود.
(گوشه از تاریخ علوم، ص140)
هشام بن سالم
هشام
بن سالم جوالیقی از اسیران جوزجان بود و از اصحاب امام صادق
(ع) و امام کاظم (ع) گشت و در زمینه علوم مانند کلام تبحر یافت
ابو منصور ازهری
محمد
بن محمد بن عبد ا... بن احسین القاضی ابو منصور الازدی الهروی؛
ایشان یکی از علمای محدث و فقیه بود که امام شافعیها در عمر
خود بود و خیلی زیاد روایت می کرد و ناگهانی در هرات در محرم
سال 410 هـ در گذشت.
(صلاح الدین خلیل صفدی، الوافی الوفیات، انتشارات جهان، تهران،
ج1، ص115)
ابن نور بلخی
محمد
بن ابی بکر بن احمد خلف ابو عبد ا... بن النور البلخی ثم
الدمشقی المقری باالحان؛ ایشان، یکسال در دمشق و نیز در قاهره
و اسکندریه درس خواند و در سال 653 هـ در گذشت.
(الوافی الوفیات، ج2، ص265)
ابو القاسم بلخی
عبد
ا... بن احمد بن محمود کعبی، صاحب تفسیر ارزشمندی 12 جلدی است
که فخر رازی در تفسیر کبیرش اکثر به اقوال او استناد می کند.
در کشف الظنون دارد که تفسیر او 12 جلد است و پیش از او هیچکس
تفسیری به این کلانی ننوشته است. وی در سال 309 هـ در گذشت.
علاوه بر تفسیر صاحب تألیفات دیگری نیز است مانند عیون المسائل
و مقالات.
ایشان با اهل کتاب و فلاسفه اکثر مناظراتی که کرده شکست شان
داده است. قوت تقریر و بیان ایشان عده زیادی را در خراسان
هدایت کرد.
(شبلی نعمانی، تاریخ علم کلام، ص39)
برخی
از این شخصیتها را نیز، فعلا در حد اسم و لقب خدمت تان معرفی
می کنیم:
ابو
نصر فارابی معلم دوم، اهل فاریاب، متوفای 339 هـ.
محمد
حسین بو علی سینا بلخی.
علامه حید قلی خان، معروف به سردار کابلی.
نصیر
بن یحی بلخی، متوفای 268 هـ.
فخر
الدی رازی هروی صاحب تفسیر کبیر.
شداد
بن حکیم بلخی.
ابی
مطیع حکم بن عبد ا... بلخی، متوفای 199 هـ.
سید
علی اکبر خان شهرستانی، صاحب تاریخ جامع افغانستان به نام
غرجستان که برای سائر تاریخ نویسان به عنوان کتاب مصدر مطرح
است. (در قید حیات).
محمد
بن الامیری الهروی فخری، صاحب کتاب بوستان خیال.
محمد
بن حسن هروی، صاحب کتاب تلخیص العروض.
محمد
بن محمد بن ابی سعید الهروی، صاحب کتاب تعبر الرؤیا.
محمد
بن محمود بلخی بدایعی، صاحب کتاب پندنامه انوشیران.
محمد
بن یوسف هروی، صاحب کتاب جواهر اللغات.
محمد
افضلی کابلی، صاحب کتاب اصول دین و میراث.
محمد
حسن هروی مشهدی، صاحب کتاب تاریخ انقلاب توس.
محمد
امین شهرستانی، معروف به امین، صاحب کتاب بهرام نامه.
عبد
الواحد بن احمد بن ابی القاسم بن محمد هروی.
|
