بسم الله الرحمن الرحيم
تقريب
مذاهب اسلامي در گفتوگو با
حضرت آية الله العظمي محقق كابلي (دامت بركاته)
انديشه ديني:
به نظر حضرت عالي تقريب بين مذاهب اسلامي به چه معنا
صحيح است و به چه معنا نميتوان آن را پذيرفت؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
معناي صحيح تقريب بين مذاهب اسلامي، نزديك كردن مذاهب
اسلامي بر محور واحد (اصول مشترك) و دوري از اختلاف و
تعصبات مذهبي و قومي است. اين امر يك اصل عقلايي و
ديني است كه هم عقل و هم كتاب و سنت بر آن تأكيد
ميكند. نه اينكه شيعه را سني كنند و يا سني را شيعه
بلكه با حفظ هويت ديني و مذهبي با احترام متقابل و سعه
صدر در تعاملات با هم منسجم و متحد شوند و در مقابل
دشمنان اسلام صف واحد تشكيل دهند. (كانّهم بنيان
مرصوص).
انديشه ديني:
مباني و دلايل تقريب بين مذاهب اسلامي را از منظر قرآن
و سنت را بيان فرماييد؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
آيات و روايات زيادي بر اتحاد مسلمانها تأكيد دارد:
الف:
«و
اعتصموا بحبل الله جميعا و لا تفرقوا و اذكروا نعمت
الله عليكم اذ كنتم اعداء فالّف بين قلوبكم فاصبحتم
بنعمته اخوانا»؛[1]
همگي به ريسمان خدا (قرآن، اسلام و اهل
بيت) چنگ زنيد و پراكنده نشويد و نعمت خدا را بر خود
به ياد آوريد كه چگونه دشمن يكديگر بوديد و او در
ميان دلهاي شما الفت ايجاد كرد و به بركت نعمت او
برادر شديد، وجوب وحدت و حرمت اختلاف و برادري
مسلمانها از اين آيه شريفه به طور صريح استفاده مي
شود.
ب)
«و
اطيعوا الله و رسوله و لا تنازعوا فتفشلوا و تذهب
ريحكم»؛[2]
فرمان خدا و پيامبر او را
اطاعت نماييد و نزاع نكنيد كه سست شويد و قدرت شما از
ميان برود.
ج)
«محمّد
رسول الله و الذين معه اشدّاء علي الكفار رحماء
بينهم»؛[3]
محمد (ص) فرستاده خداست و
كساني كه با او هستند در برابر كفار سرسخت و شديد و در
ميان خود مهربان اند.
د)
«انما
المؤمنون اخوة فاصلحوا بين اخويكم»[4]
مؤمنان برادر يكديگر اند پس ميان دو برادر خود صلح و
آشتي بر قرار نماييد.
اما از روايات:
الف) رسول گرامي اسلام (ص):
«من فارق الجماعة شبرا خلع الله ربقة الاسلام من عنقه»[5]
هر كس يك وجب از جامعه مسلمين دور شود خداوند رشته
مسلماني را از گردن او باز ميكند.
ب) امير المؤمنين علي بن ابي طالب
(ع):
«و الظاهر ان ربنا واحد و نبينا واحد و دعوتنا في
الاسلام واحدة و لا نستزيدهم في الايمان بالله و
التصديق برسوله و لا تستزيدوننا»[6]
بديهي است كه پرودگار ما يكي و پيامبر ما يكي و دعوت
ما در اسلام يكي بود و در ايمان به خدا و تصديق
پيامبرش هيچ كدام از ما بر ديگري برتري نداشت.
انديشه ديني:
آيا داعيه تقريب به اعتقاد شما يك نگاه تاكتيكي است،
يعني بدان منظور است كه زندگي مسالمت آميز و آرامي
داشته باشيم و يا از آن جهت كه دشمن مشترك داريم با
همديگر تعامل و تفاهم داشته باشيم، و يا اينكه جنبه
استراتژيك و راهبردي دارد، به اين معنا كه اختلافاتي
كه بعدها در طول تاريخ عارض شده اصيل نيستند و گوهر
مسلماني چيزي است كه با وجود فرق و مذاهب مختلف هيچ
منافات ندارد؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
هر سه جهت در آن لحاظ شده (زندگي مسالمت آميز،دشمن
مشترك و جنبه راهبردي) و مسلمانها را وادار ميكند كه
به حبل الله تمسك كنند و از اختلاف و تفرقه دوري كنند.
انديشه ديني:
آيا سعادت و نجات خاص شيعيان است؟ رواياتي كه ولايت
اهل بيت (ع) را شرط نجات ميدانند چگونه توجيه
ميفرماييد؟ آيا پيروان سائر مذاهب اسلامي در عمل به
احكام مذهب شان مثاب و مأجور اند يا خير؟ و چرا؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
اين دو از فروعات دين است، زيرا هر فرقهاي خود را در
عمل به احكام مذهب شان مثاب و مأجور ميدانند و خودشان
را اهل سعادت و نجات به شمار ميآورند. مسلمانها در
تقريب بين مذاهب روي اصول مشترك تكيه كنند و از طرح
جزئيات خود داري نمايند.
انديشه ديني:
در جوامع مختلط از شيعه و سني مانند افغانستان چه
راهكارهايي را براي تدوين و اجراي قوانين مدني، جزايي
و احوال شخصيه به خصوص در موارد اختلاف، پيش نهاد
ميفرماييد؟ و اين پيش نهاد شما مبتني بر چه دلايلي
است؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
همانطور كه در قانون اساسي جمهوري اسلامي افغانستان
تدوين و تصويب شده كه پيروان هر مذهبي در قوانين مدني،
جزايي و احوال شخصيه بر طبق مذهب خود شان دعاوي را حل
و فصل كنند، بديهي است كه در مسائل فقهي بين مذاهب
اختلافات زيادي وجود دارد براي رعايت عدل و انصاف در
موارد اختلاف دعاوي بر طبق احكام فقهي هر مذهبي فيصله
شود.
انديشه ديني:
موانع تقريب را حضرتعالي بيشتر فرهنگي ميبينيد و يا
سياسي و يا چيز ديگر؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
به نظر ما موانع تقريب بين مذاهب اسلامي هم جنبه
فرهنگي دارد (عدم آگاهي بعض مسلمانان از خطرات اختلاف
و پراكندگي) و هم جنبه سياسي دارد (كه دشمنان اسلام
براي ايجاد اختلاف بين مسلمانها تلاش و فعاليت دارند
و از شعار معروف اختلاف بينداز و حكومت كن استفاده
ميكنند) و وظيفه مسلمانهاست كه در دو عرصه تلاش كنند
و موانع اتحاد مسلمانها را از ميان بر دارند.
انديشه ديني:
وضعيت تقريب را در افغانستان چگونه ارزيابي ميكنيد؟
آية الله العظمي محقق كابلي:
اگر دانشمندان و علماي افغانستان در زمينه اتحاد و
تقريب بين مذاهب كار كنند و سيره پيامبر اكرم (ص) و
ائمه معصومين (ع) را در نظر بيگيرند و الگو و اسوه
براي شان قرار دهند چشم انداز خوبي براي اتحاد وجود
دارد چنانچه در سابق سالهاي طولاني تمام مسلمانهاي
افغانستان شيعه و سني و اقوام مختلف كنار هم زندگي
مسالمت آميز و خوبي داشتند.
