دین گستر » منشور دین پژوهان و ضرورت انتشار

جاي ترديد نيست كه دين ودينداري اساسيترين مسأله، بلكه يكي از اركان زندگاني انسان است؛ زيرا گرايش به دين يكي از فطريات انسان است و پيامبران و اولياي الهي به منظورهدايت فطرت بشر به سرچشمه اصلياش ) دين حق ( آمده اند تا مسائل بنياديني چون جهانبيني، فرهنگ و... برپايهاي درست و استوار ( توحيد ) شكل گيرد، و سعادت وامنيت به جاي شقاوت و خونريزي بنشيند، انبياو اولياي الهي_ بهخصوص پيامبر گرامي اسلام (ص)_ براي رسيدن به اين هدف زحمتهاي بي‌شماري كشيده اند تا دين توحيد كه همان اسلام عزيز است، محفوظ بماند. وامروز اين وظيفه خطير به عهده عالمان وآگاهان جامعه اسلامي است كه با تلاش فراوان ودلسوزي تمام به تبيين، پژوهش ودفاع از آموزه‌هاي ديني بپردازند. اين نكته درخور توجه است كه دراثر دگرگونيهاي اوضاع وشرايط درهرعصري، وظايف نيز به لحاظ نوع، اهميت وضرورت، دائماً درحال تحول است. بنابراين فهم وبررسي دو عنصرذيل ضروري به نظر ميرسد:

1 . زمان : بايد بدانيم درچه زماني زندگي ميكنيم وچه شرايطي برآن حاكم است؛

2 . مكان: بفهميم در كجاي دنيا قرار داريم ومحيط، شرايط، مردم، فرهنگ واوضاع آن منطقه چگونه است.

با درك درست اين دو واقعيت، وظيفه، درست تشخيص داده ميشود؛ اهميت وضرورت آن روشن مي گردد و برنامهريزي نيز درست انجام ميگيرد؛ازاينرو نتيجه دلخواه به دست ميآيد؛ امام صادق(ع) دراين مورد ميفرمايد: «العالم بزمانه لا تَهجْمْ عليه اللوابس؛ [1] هركه اوضاعو شرايط عصر خويش را بشناسد. شبهاتوگرفتاريها به او حملهور نمي شوند.»

اعضاي « مجمع اسلامي دين پژوهان افغانستان » باتوجه به دو عنصر فوق، خود را موظف ديدند براي پاسداري ازارزشهاي دينيو اسلاميو مقابله با هجوم فرهنگي بيگانه و پرداختن به پژوهشهاي دينيواعتقادي، مجمع مذكور راتشكيل دهند. همچنين برخود لازم ديدند مجلهاي منتشرسازند كه درعرصه تبيين صحيح باورها وعقايد ديني، پاسخ به شبهات وحملات عليه دين وديانت و وحدت اسلامي وروشن ساختن بطلان انديشههاي ضد تعاليم اسلامي به فعاليت بپردازد. نام اين مجله منشوردينپژوهان انتخاب گرديد كه برگرفته ازاسم اين مجمع مي باشد.

اكنون با درنظرگرفتن دوعنصرفوق، درباره ضرورت انتشار منشوردينپژوهان بيشتربه گفت وگو مينشينيم كه درضمن آن اهداف اين مجله نيز روشن ميشود.

اقتضاي زمان ومنشوردين پژوهان

وقتي از زمان صحبت ميشود مقصود اوضاع كل دنياست؛ بدون اينكه به منطقه خاصي منحصر شود. در اين مورد اشاره به چند نكته خالي ازلطف نيست:

1. رويارويي فرهنگها: بررسي كلي نشان ميدهد كه جهان امروز مثل گذشته، ميدان روبه رويي تمدنها وفرهنگهاست كه گاهي با سلاح برنده قلم وآنچه كه نقش قلم را به عهده دارد، همديگر رابه رگبار ميبندند وزماني با اشك قلم به مظلوميت خويش مي گريند تا همنوع وهمكيشان رامتوجه حال خود كرده وبا افكارخويش همراه سازند. گاهي نيز يكديگر را به زندگي مسالمتآميز و برادرانه دعوت ميكنند. دراين ميان لازم است هركدام، انديشههايش را تبيين كند ودراختيار موافق ومخالف قرار دهد؛ اين يكي ازاهداف منشوردينپژوهان خواهدبود، ان شاءا...

2. تعامل فرهنگ وسياست: ازآنجا كه تمدن و فرهنگ ازطرفي وسياست ازطرف ديگر، هميشه تعامل داشته و دارند، فرهنگ پايهگذار سياست و سياست درخدمت فرهنگ است؛ به همين دليل تمدن و فرهنگي كه از پشتيباني سياست داراي زور و قدرت برخوردار است؛ ميخواهد رقيبان خويش را دركنار زبان منطق با زبان زور ازصحنه بيرون كند. متأسفانه درجهان متمدن امروز، اين برخورد، ازطرف دشمنان اسلام فراوان به چشم ميخورد. وحال آن كه تمدن و فرهنگ اسلامي ازقدرت سياسي كافي بهره ندارد؛ ولي برنامههايش تضمين كنندهي سعادت انسانها است؛ ازاينرو بايد دركنارتلاش براي كسب قدرت سياسي، با چنان منطقي قوي، شفاف وپويا وارد صحنه شود، كه ضعف قدرت سياسي درمقابل ديگران را جبران كند. بهخواست خدا اين مجله درمحدوده خود با همين هدف ( ورود به ميدان فرهنگي با استفاده ازمنطق استوار اسلام ) منتشرمي شود.

3. تكنولوژي درخدمت فرهنگ: علاوه بر سياست، فنآوري وصنعت نيز به نوبه خود در جهت گسترش تمدن و فرهنگ قرار ميگيرد؛ ازاينرو فن آوري برتر به فرهنگ موافقش قدرت ميدهد وباگسترش خود ‌آن را ميگستراند و فرهنگ مخالف را تضعيف وتخريب ميكند؛ چنانكه امروز ميبينيم ابزارهايي مانند ماهواره، شبكه جهاني اينترنت، نوارهاي ويديويي، لوحهاي فشرده و… به سرعت وارد زندگي جوامع ميشوند. واينجاست كه پالايش فرهنگ وارداتي ضرورت پيدا ميكند.

4. اقتصاد درخدمت فرهنگ: اقتصاد نيزحامي خوبي براي تمدن و فرهنگ است كه درمواقع لزوم، - چه به صورت پولي يا غيرآن- مورد استفاده قرار مي گيرد؛ مانند فعاليت گسترده و برنامه‌ريزيشده موسسات بنام خيريه كه امروز در دنيا معمول است. اين فعاليتها كه درقالب كمكهاي به ظاهر انساني صورت مي گيرد؛ ولي ترويج فرهنگ خاصي را هدف گرفته اند. وروشن است كه اين كار انديشههاي طرف مقابل را به چالش مي كشد؛ پس دفاع لازم است.

5. كشمكشهاي مذهبي: يكي از عوامل مهمي كه درطول تاريخ موجبات ركود جوامع را فراهم ‌آورده، تضاد مكاتب، ومهمترازآن، اختلاف مذاهب، در درون يك مكتب و بدبيني آنها به يكديگراست. انتظار ميرود اين مجله قدمهايي هرچند كوچك در جهت وحدت اسلامي بردارد تا زمينه براي وحدت كل اديان توحيدي فراهم شود.

نيازمنديهاي مكان ومنشوردينپژوهان

منظوراز نيازمنديهاي مكان، اوضاع وشرايط مخصوص به يك منطقه معين، و طبعاً وطن عزيزمان افغانستان است؛ كه باعث شد منشور دينپژوهان منتشرشود. بعضي ازاين نيازها عبارتند از:

1. نبود نشريه كلامي دركشور: دركشورما جاي مجلهاي كه در عرصه اعتقادات، تبيين كننده مسائل ديني و اعتقادي باشد وهم به پرسشها و شبهات نيز پاسخ دهد خالي بود؛ مجلهاي با اين رويكرد كه حوزه تخصصش گزاره هاي ديني باشد.

2. دسترسي نداشتن مردم به مسائل ديني: مردم ما به مباني ديني واسلاميشان بهطور شايسته دسترسي ندارند و اين گونه مسائل برايشان تبيين نميشود يا اينكه تبيينها واضح نيست وكارشناساسان به پالايش آنها نمي پردازند و آن مقداري كه ازغربال كارشناسان ميگذرد يا اندك است و يا در دسترس همگان قرار ندارد ازاينرو دغدغده فكري برايشان باقي ميماند.

3. نياز فرهنگيان به يك منبع پاسخگو: دربرنامههاي درسي مكاتب و دانشگاههاي ما هنوز آموزههاي ديني بهگونهاي كارشناسيشده جزو دروس رسمي محصلان قرار ندارد؛ لذا آنان، به يك منبعي نياز دارند كه انديشههاي اصيل و مستدل را از آن دريافت كنند؛ بخصوص كه سنشان آنان را به دنبال يافتن اعتقادات درست، و محك زدن آنها ميكشانند.

4. احتياج مهاجران به پاسخگويي به شبهات: مهاجراني كه سالها ازوطن خويش دور بوده ودركشورهاي - ديگر بخصوص غرب- زندگي كردهاند، با كوله باري ازسولات وشبهات درباره معتقدات اسلامي خود به جامعه شان برگشتهاند و نياز مبرم به جوابهاي روشنگر دارند؛ بنابراين، بايد نهاد ومنبعي باشد كه سولاتشان را با آن درميان بگذارند.

5. نياز به تبيين داشتن مسايل جديد: بازار بحث بسياري ازمسائل درعصر حاضر داغ شده ومشتريان فراواني دارد؛ ازجمله مباحث جدايي دين ازسياست، حقوق بشر، حقوق زن، دموكراسي وآزادي، زبان دين و... . اين گونه مسائل بايد تبيين شود وجايگاهشان درميان انديشههاي ديگر اسلامي مشخص گردد. البته بسيارياين مباحث، جديد نيستند؛ ولي توجهي كه به آنها شده بي سابقه است.

6. ضرورت دفاع از انديشههاي اسلامي: درطول سالهاي جنگ دركشور نه تنها زيربناهاي اقتصادي، سياسي و... تخريب شد، بلكه انديشهها و عقايد اسلامي نيز، به شدت آسيب ديدند. ازسوي ديگر دشمنان اسلام با تمام توان درتضعيف اسلام وآموزههاي آن مي كوشند ازاينرو بروز انحراف درچنين شرايطي دور از انتظار نخواهد بود. البته انحراف، مثل پديد آمدن بيماري طبيعي است و نبايد موضع خصمانه گرفت؛ بلكه بايد به معالجه و درمان آن پرداخت، مگر اينكه كار به لجاجت وتعصب در قبال منطق واستدلال بكشد؛ دراين ميان - بخواست خدا- منشوردين پژوهان مرحله درمان را به عهده خواهد گرفت.

7. ضرورت وجود ارتباط: رشته تخصصي تمام اعضايي كه در مجمع اسلامي دينپژوهان افغانستان ( كلام وعقايد ) بود و اين ضرورت وجود داشت كه اين عزيزان در اين عرصه با ديگران - مخصوصاً ملت شريف افغانستان- ارتباط برقرار كنند و يكي از راههاي ارتباط، نشريه بود كه صلاح ديده شد درقالب فصلنامه وبهنام منشوردين پژوهان عرضه گردد. از سوي ديگر ، زمينهاي براي شناسايي و ارتباط دينپژوهان با همديگر وعلاقهمندان به مباحث دينپژوهي وكلامي در داخل وخارج كشور باشد. اميدواريم خداوند منان همه ما را به دينش هدايت فرمايد ودر راه خدمت به آن توفيق دهد. البته بديهي است اين حركت مقدسي كه آغاز شده بدون همكاري وهمدلي ودعاي خير شما حقيقتجويان به نتيجه مطلوب نخواهد رسيد؛ ازاينرو از پيشنهادات، انتقادات سازنده، پرسشها، مقالات علمي- فرهنگي و گزارشهاي دينپژوهي و كلامي و... به گرمي استقبال كرده و دست پرمهر و محبت شما را با اخلاص تمام ميفشاريم. مديرمسئول، والسلام

مدیر مسئول

پی نوشت

[1] . كليني، محمد بن يعقوب، اصول كافي، ج1، ص27 ومجلسي، محمدباقر، بحار، ج 68 ، ص307 و ج 75 ، ص 269